JIC Rakor Ölçüsü Nasıl Belirlenir? UNF Diş ve Dash Ölçü Rehberi
JIC hidrolik rakor seçerken yalnızca dişin dış çapına bakmak yeterli değildir. Doğru bağlantıyı belirlemek için diş çapı, diş adımı, 37 derece konik yüzey ve dash ölçüsü birlikte kontrol edilmelidir.
Birbirine yakın görünen JIC, ORFS, SAE 45 derece ve BSP bağlantılar farklı sızdırmazlık yapılarına sahip olabilir. Yanlış rakorun zorla takılması;
Dişlerin sıyrılmasına
Konik yüzeyin zarar görmesine
Hidrolik yağ kaçağına
Basınç kaybına
Rakor gövdesinin çatlamasına
Bağlantının çalışma sırasında gevşemesine
neden olabilir.
Bu rehberde bir JIC rakorun kumpas ve diş tarağı kullanılarak nasıl ölçüleceğini, UNF diş bilgilerinin nasıl okunacağını ve dash numaralarının ne anlama geldiğini inceleyeceğiz.
JIC Hidrolik Rakor Nedir?
JIC, 37 derece konik sızdırmazlık yüzeyine sahip bir hidrolik bağlantı sistemidir. Endüstriyel makinelerde, tarım makinelerinde, mobil hidrolik ekipmanlarda ve yüksek basınçlı akışkan hatlarında yaygın olarak kullanılır.
JIC bağlantılarda dişlerin görevi erkek ve dişi parçaları birbirine çekmektir. Asıl sızdırmazlık, karşılıklı 37 derece konik metal yüzeylerin temasıyla oluşur.
JIC bağlantının temel özellikleri şunlardır:
37 derece konik sızdırmazlık yüzeyine sahiptir.
Genellikle düz UN veya UNF diş kullanır.
Dişlerin üzerinde sızdırmazlık oluşmaz.
Metal-metal yüzey temasıyla sızdırmazlık sağlar.
Borulu ve hortumlu hidrolik sistemlerde kullanılabilir.
Ölçüler sıklıkla dash numarasıyla gösterilir.
Uygun montajla sökülüp yeniden bağlanabilir.
Bir bağlantının UNF dişe sahip olması, onun kesin olarak JIC olduğu anlamına gelmez. Konik sızdırmazlık yüzeyinin de 37 derece olduğu doğrulanmalıdır.
JIC Rakorda 37 Derece Ne Anlama Gelir?
JIC rakorun ucundaki sızdırmazlık yüzeyi 37 derece açıya sahiptir. Dişi bağlantı sıkıldığında karşı yüzey bu konik bölgeye oturur ve metal-metal temas hattı meydana gelir.
Buradaki 37 derece ifadesi diş açısını değil, sızdırmazlık yüzeyinin açısını belirtir.
Bu ayrım önemlidir:
UNF bilgisi dişin çapını ve adımını tanımlar.
37 derece bilgisi sızdırmazlık yüzeyini tanımlar.
Dash numarası çoğunlukla boru veya hortumun nominal ölçüsünü ifade eder.
Bu üç bilgi birbirinden farklıdır ve bağlantı belirlenirken birlikte değerlendirilmelidir.
UN ve UNF Diş Nedir?
UN, “Unified Thread” diş sistemini ifade eder. UNF ise “Unified National Fine” olarak adlandırılan ince diş serisidir.
JIC rakorlarda yaygın olarak düz UN veya UNF dişler kullanılır. Düz dişlerde çap, bağlantı boyunca belirgin şekilde değişmez.
Örneğin 7/16-20 UNF ifadesinde:
7/16 dişin nominal dış çapını
20 bir inçte bulunan diş sayısını
UNF ince diş serisini
belirtir.
Buradaki 7/16 değeri hortumun iç çapı veya borunun dış çapı değildir. Rakor dişinin nominal çapıdır.
Dash Ölçüsü Nedir?
Dash numarası, hidrolik hortum ve rakor ölçülerini pratik biçimde göstermek için kullanılan bir ölçülendirme sistemidir.
Dash değeri genellikle inçin on altıda biri esas alınarak okunur:
-4 = 4/16" = 1/4"
-6 = 6/16" = 3/8"
-8 = 8/16" = 1/2"
-10 = 10/16" = 5/8"
-12 = 12/16" = 3/4"
-16 = 16/16" = 1"
Ancak dash numarası doğrudan rakor dişinin dış çapını ifade etmez. Çoğunlukla bağlantının uyumlu olduğu boru dış çapı veya hortum nominal ölçüsüyle ilişkilidir.
Örneğin -6 JIC bağlantıda dash değeri 3/8" ölçü grubunu belirtirken kullanılan diş genellikle 9/16-18 UNF olur. Bu nedenle kumpasla yaklaşık 14 milimetre ölçülen dişe doğrudan “9/16 hortum” denilmemelidir.
JIC Rakor Ölçmek İçin Hangi Aletler Gereklidir?
Doğru ölçüm için şu aletler kullanılabilir:
Dijital veya mekanik kumpas
İnç diş tarağı
37 derece konik açı mastarı
Düz ve konik diş kontrol mastarı
Güncel JIC ölçü tablosu
Temizleme bezi
Gerekirse büyüteç ve iyi bir aydınlatma
Sadece cetvel kullanılarak yapılan ölçümlerde hata payı yüksektir. Özellikle birbirine yakın diş çaplarını ayırmak için kumpas kullanılmalıdır.
Diş tarağı bulunmuyorsa diş adımı yaklaşık olarak ölçülebilir; ancak yüksek basınçlı bir bağlantı seçimi yalnızca yaklaşık sonuca göre yapılmamalıdır.
JIC Erkek Rakor Ölçüsü Nasıl Belirlenir?
1. Rakoru temizleyin
Dişlerin ve konik yüzeyin üzerindeki yağ, kir, boya, pas ve sızdırmazlık kalıntıları temizlenmelidir.
Kirli dişler kumpas ölçümünü etkileyebilir. Konik yüzeyde kalan parçacıklar da yüzey açısının görülmesini zorlaştırabilir.
2. Dişin dış çapını ölçün
Kumpasın dış ölçüm çeneleri erkek dişin en geniş bölgesine yerleştirilmelidir.
Kumpas dişe eğik tutulmamalı ve diş tepeleri aşırı sıkıştırılmamalıdır. Ölçüm birkaç farklı noktadan tekrarlanmalıdır.
Ölçülen değer nominal inç ölçüsüyle tamamen aynı çıkmayabilir. Üretim toleransı, yüzey kaplaması, diş aşınması ve kumpasın yerleştirilmesi küçük farklar oluşturabilir.
3. Diş sayısını belirleyin
İnç diş tarağı, diş profilinin üzerine yerleştirilmelidir. Tarağın bütün dişlere boşluksuz oturması gerekir.
JIC bağlantılarda sık karşılaşılan değerler arasında şunlar bulunur:
12 TPI
14 TPI
16 TPI
18 TPI
20 TPI
24 TPI
TPI, “Threads Per Inch” ifadesinin kısaltmasıdır ve bir inçteki diş sayısını belirtir.
Sadece dış çapı aynı olan bağlantıların diş adımları farklı olabilir. Bu nedenle çap ve TPI birlikte kontrol edilmelidir.
4. Dişin düz olduğunu kontrol edin
JIC bağlantılarda kullanılan diş genellikle düzdür. Erkek dişin başlangıç ve bitiş bölgelerindeki çaplar karşılaştırılabilir.
Çap bağlantı boyunca aynı kalıyorsa düz diş olabilir. Belirgin şekilde küçülüyor veya büyüyorsa konik bir boru dişiyle karşılaşılmış olabilir.
Kısa dişlerde bu farkı kumpasla tespit etmek zor olabilir. Şüpheli bağlantılarda uygun mastar kullanılmalıdır.
5. Konik yüzeyi kontrol edin
Rakor ucunda 37 derece metal konik yüzey bulunmalıdır.
Açı gözle tahmin edilmemelidir. JIC 37 derece bağlantılar, SAE 45 derece bağlantılara dışarıdan benzeyebilir. Açı mastarı kullanılarak yüzeyin gerçekten 37 derece olduğu doğrulanmalıdır.
6. Sonucu ölçü tablosuyla karşılaştırın
Dış çap, diş sayısı ve konik yüzey bilgisi aynı anda güncel JIC tablosuyla eşleşmelidir.
Bu bilgilerden biri farklıysa bağlantının JIC olduğu kabul edilmemelidir.
JIC Dişi Rakor Ölçüsü Nasıl Belirlenir?
Dişi rakorlarda ölçüm, erkek bağlantıya göre daha fazla hata oluşturabilir.
Dişi bağlantıyı kontrol ederken şu adımlar uygulanabilir:
İç dişin en geniş çapını kumpasla ölçün.
Uygun iç diş tarağıyla TPI değerini belirleyin.
Dişin düz veya konik olduğunu kontrol edin.
İç bölümde 37 derece konik oturma yüzeyini inceleyin.
Ölçüleri güncel bağlantı tablosuyla karşılaştırın.
Mümkünse bilinen ölçüde bir JIC mastarı kullanın.
Dişi bağlantının çapını kumpasla ölçmek, diş tepelerine doğru şekilde ulaşmak zor olduğu için yanıltıcı olabilir. Mümkün olduğunda bağlantının erkek karşılığı veya özel diş mastarı kullanılmalıdır.
Yaygın JIC Rakor Ölçüleri
Aşağıdaki tablo, sık kullanılan bazı JIC bağlantılar için genel bir başvuru bilgisidir:
| Dash ölçüsü | Nominal boru ölçüsü | Yaygın JIC dişi |
|---|---|---|
| -3 | 3/16" | 3/8-24 UNF |
| -4 | 1/4" | 7/16-20 UNF |
| -5 | 5/16" | 1/2-20 UNF |
| -6 | 3/8" | 9/16-18 UNF |
| -8 | 1/2" | 3/4-16 UNF |
| -10 | 5/8" | 7/8-14 UNF |
| -12 | 3/4" | 1 1/16-12 UN |
| -14 | 7/8" | 1 3/16-12 UN |
| -16 | 1" | 1 5/16-12 UN |
| -20 | 1 1/4" | 1 5/8-12 UN |
| -24 | 1 1/2" | 1 7/8-12 UN |
| -32 | 2" | 2 1/2-12 UN |
Bu tablo genel tanımlama içindir. Ürün seçimi yapılırken üreticinin güncel teknik tablosu ve ürün kodu mutlaka kontrol edilmelidir.
Aynı dash numarası farklı bağlantı standartlarında da kullanılabilir. Örneğin -8 ifadesi tek başına bağlantının JIC olduğunu göstermez. Bağlantı tipi ayrıca belirtilmelidir.
Kumpas Ölçüsü Neden Diş Adıyla Aynı Çıkmaz?
Diş ölçüleri nominal değerlerle ifade edilir. Kumpasla ölçülen gerçek dış çap; toleranslar, diş tepelerinin yapısı ve yüzey kaplaması nedeniyle nominal değerden biraz farklı olabilir.
Örneğin 9/16-18 UNF dişin nominal çapı 9/16 inçtir. Bu değer yaklaşık 14,29 milimetreye karşılık gelir. Ancak gerçek parçadan alınan ölçüm tam olarak 14,29 milimetre çıkmayabilir.
Kumpas ölçüsü en yakın standardı bulmak için kullanılır. Kesin tanımlama için TPI ve bağlantı yüzeyi de kontrol edilmelidir.
JIC 37 Derece ile SAE 45 Derece Nasıl Ayırt Edilir?
JIC ve SAE 45 derece bağlantılar birbirine benzeyebilir. Bazı ölçülerde dişleri de aynı olabilir.
Temel fark sızdırmazlık yüzeyidir:
JIC: 37 derece
SAE havşalı bağlantı: 45 derece
Dişlerin birbirine girmesi, sızdırmazlık yüzeylerinin uyumlu olduğu anlamına gelmez. 37 ve 45 derece yüzeyler tam olarak oturmadığında dar bir temas bölgesi oluşur.
Bu durum;
İlk montajda bağlantının sıkılmış görünmesine
Konik yüzeyde ezilmeye
Basınç altında kaçağa
Tekrar sıkma ihtiyacına
Kalıcı yüzey hasarına
neden olabilir.
Açı, uygun konik mastarla doğrulanmalıdır.
JIC ile ORFS Nasıl Ayırt Edilir?
JIC ve ORFS bağlantılarda düz UNF diş kullanılabilir. Fakat sızdırmazlık yüzeyleri farklıdır.
JIC erkek bağlantıda 37 derece konik yüzey bulunur.
ORFS erkek bağlantıda düz yüzey ve O-ring yuvası bulunur.
JIC bağlantı metal-metal temasla sızdırmazlık sağlar.
ORFS bağlantı O-ring üzerinden sızdırmazlık sağlar.
Diş ölçüsü aynı olsa bile JIC ve ORFS bağlantılar doğrudan birbirine takılmamalıdır.
JIC ile BSP Nasıl Ayırt Edilir?
JIC ve BSP bağlantılar farklı diş profillerine ve sızdırmazlık yöntemlerine sahiptir.
JIC bağlantılar genellikle 37 derece konik yüzey ve UN/UNF diş kullanır. BSP bağlantılar ise 55 derece Whitworth diş profiline sahiptir.
BSPP bağlantıda düz diş; BSPT bağlantıda konik diş bulunur. BSP bağlantının sızdırmazlığı tasarıma göre conta, O-ring, konik yüzey veya konik diş üzerinden sağlanabilir.
Bu iki standardın ayrıntılı karşılaştırması için JIC ve BSP hidrolik rakor arasındaki farkları inceleyebilirsiniz.
JIC Rakor Ölçümünde Yapılan Yaygın Hatalar
JIC bağlantı belirlenirken şu hatalarla sık karşılaşılır:
Sadece diş çapını ölçmek
Diş sayısını kontrol etmemek
Dash numarasını diş çapı sanmak
37 derece yüzeyi gözle tahmin etmek
JIC ile SAE 45 dereceyi karıştırmak
JIC ile ORFS’yi yalnızca dişe bakarak ayırmak
Milimetre değerini doğrudan inç bağlantı ölçüsü kabul etmek
Hasarlı dişten ölçüm almak
Dişi bağlantıyı yanlış noktadan ölçmek
Yaklaşık ölçüye göre yüksek basınçlı rakor seçmek
Hortum ölçüsüyle bağlantı ölçüsünü karıştırmak
Doğru tespit için en az üç bilgi birlikte eşleşmelidir:
Diş dış çapı
Diş sayısı
37 derece konik yüzey
JIC Rakor Seçerken Başka Neler Kontrol Edilmelidir?
Ölçünün doğru belirlenmesi tek başına yeterli değildir. Rakor seçerken şu bilgiler de kontrol edilmelidir:
Maksimum çalışma basıncı
Ani basınç darbeleri
Çalışma sıcaklığı
Akışkan türü
Rakor gövde malzemesi
Boru veya hortum ölçüsü
Hortum tipi
Titreşim seviyesi
Korozyon şartları
Bağlantının montaj yönü
Üreticinin sıkma değerleri
Kullanılacak adaptörler
Aynı ölçüdeki iki rakor farklı malzeme, geometri veya üretim standardı nedeniyle farklı basınç kapasitesine sahip olabilir.
Sistemin izin verilen çalışma basıncı, bağlantı grubundaki en düşük basınç kapasiteli parçaya göre değerlendirilmelidir.
Paslanmaz JIC Rakorların Kullanım Alanları
Paslanmaz çelik JIC rakorlar, korozyon dayanımı gereken çeşitli sistemlerde kullanılabilir:
Kimya tesisleri
Gıda makineleri
Denizcilik uygulamaları
Endüstriyel hidrolik sistemler
Mobil hidrolik ekipmanlar
Test ve ölçüm sistemleri
Yıkama makineleri
Dış ortam ekipmanları
Basınçlı yağ ve akışkan hatları
AISI 316 veya 316L paslanmaz çelik birçok korozif ortam için uygun olabilir. Ancak nihai malzeme seçimi akışkanın kimyasal özelliklerine, sıcaklığa, basınca ve çevresel şartlara göre yapılmalıdır.
JIC Rakor Montajında Nelere Dikkat Edilmelidir?
Montajdan önce dişler ve 37 derece konik yüzey temizlenmelidir.
Şu noktalar kontrol edilmelidir:
Dişlerde ezilme veya çapak bulunmaması
Konik yüzeyde çizik olmaması
Erkek ve dişi parçaların aynı ölçüde olması
Her iki parçanın da 37 derece JIC standardında olması
Hortum veya borunun rakora yan yük uygulamaması
Parçaların ekseninde birleştirilmesi
Uygun sıkma yönteminin kullanılması
JIC bağlantıda sızdırmazlık diş üzerinde oluşmadığı için dişe PTFE bant uygulanması, hasarlı konik yüzeyi onarmaz.
Aşırı sıkma da sızdırmazlığı iyileştirmek yerine konik yüzeyi ve rakor gövdesini bozabilir.
Kaçak Yapan JIC Rakor Nasıl Kontrol Edilir?
Bağlantı kaçırıyorsa sistem basınç altındayken rakor sıkılmamalıdır.
Güvenli kontrol sırası şöyledir:
Makineyi durdurun.
Sistem basıncını tamamen boşaltın.
Birikmiş enerjiyi güvenli şekilde giderin.
Rakoru sökün.
Diş ölçüsünü ve TPI değerini doğrulayın.
Her iki yüzeyin 37 derece olduğunu kontrol edin.
Konik yüzeylerde çizik ve ezilme arayın.
Hasarlı parçaları değiştirin.
Bağlantıyı üretici talimatına göre yeniden monte edin.
Sistemi kontrollü biçimde basınçlandırın.
Basınçlı hidrolik kaçakları çıplak elle kontrol edilmemelidir. İnce hidrolik yağ jeti cilt altına nüfuz ederek ciddi yaralanmaya neden olabilir.
Profesyonel Makine JIC Rakor Çözümleri
Profesyonel Makine olarak farklı ölçü ve bağlantı seçeneklerine sahip paslanmaz hidrolik rakor çözümleri sunuyoruz.
Paslanmaz hidrolik rakor ürünlerimizi inceleyin
JIC rakor ölçüsünden emin değilseniz şu bilgileri paylaşabilirsiniz:
Rakorun önden ve yandan fotoğrafı
Erkek diş dış çapı
Diş sayısı
Boru veya hortum ölçüsü
Konik yüzey fotoğrafı
Çalışma basıncı
Kullanılan akışkan
Mevcut ürün kodu
Bu bilgiler sayesinde bağlantının standardı ve uygun rakor ölçüsü daha güvenli biçimde değerlendirilebilir.
Sonuç
JIC rakor ölçüsünü doğru belirlemek için yalnızca kumpasla alınan dış çap ölçüsü yeterli değildir.
Doğru tanımlama için;
Dişin dış çapı
İnç başına diş sayısı
Düz diş yapısı
37 derece konik yüzey
Dash numarası
Boru veya hortum ölçüsü
birlikte kontrol edilmelidir.
Dash numarası rakor dişinin doğrudan dış çapı değildir. Örneğin -6 JIC bağlantı, 3/8" ölçü grubuyla ilişkilidir ancak bağlantı dişi genellikle 9/16-18 UNF olur.
Birbirine benzeyen JIC, ORFS, SAE 45 derece ve BSP bağlantılar zorla birleştirilmemelidir. Bağlantı standardı kesin olarak belirlenmeli ve geçiş gereken noktalarda uygun basınç sınıfına sahip adaptör kullanılmalıdır.
